Stress gaat gepaard met verschillende fysiologische veranderingen, waaronder activatie van de hypothalamus-hypofyse-bijnieras (HPA-as). Dat leidt tot het vrijkomen van het adrenocorticotroop hormoon (ACTH, hypofyse). Die ACTH-stimulatie wordt gecontroleerd door het corticotrope releasing hormoon (CRH, hypothalamus), dat vrijkomt als reactie op verschillende stressoren. De stress-responsieve systemen zijn onderling verbonden en stress-geïnduceerde noradrenaline afgifte in bepaalde gebieden van de hersenen – zoals de hippocampus en de amygdala – vergemakkelijkt de activatie van de HPA-as.
Om de verstoorde homeostase te herstellen, vormen tal van neurotransmitters zich in de hersenen als respons op de stresssituatie en onder impuls van cortisol. In eerste instantie is er meer acetylcholine, GABA en serotonine in de hersenen aanwezig, terwijl de bijnieren adrenaline produceren. Als stress en cortisolproductie chronisch worden, ontstaat een verstoring in de neurotransmitterproductie. Er zijn dan zoveel neurotransmitters nodig om de homeostase te herstellen, dat de voorraad uitgeput geraakt en niet tijdig kan worden aangevuld vanwege een grondstoffentekort. De productie van dopamine, acetylcholine, GABA en serotonine zal dan beduidend lager zijn. Er ontstaat atrofie in de hippocampus, waardoor glutamaat niet meer wordt omgezet in GABA, maar opstapelt. Dat geeft een voortdurend gespannen en gejaagd gevoel.
Adrenaline, noradrenaline en cortisol
Adrenaline, noradrenaline en cortisol zijn de neurotransmitters en het hormoon die de fysiologische reactie op stress aansturen. Adrenaline wordt bij stress binnen enkele seconden afgegeven. In de hersenen dient adrenaline als globaal alarmsysteem dat neurovegetatieve functies vermindert, zoals eten en slapen. Adrenaline bevordert neuro-endocriene reacties, waaronder activatie van de HPA-as. Via de HPA-as wordt dan o.a. cortisol geproduceerd. Dat hormoon neemt vooral de chronische stress voor haar rekening. Een adequate fysiologische stressreactie, kenmerkt zich door een snelle stijging en vervolgens daling van deze stresshormonen. Noradrenaline activeert de amygdala, de belangrijkste hersenlocatie voor angst-gerelateerd gedrag, en versterkt de lange-termijn opslag van negatief geladen emotionele herinneringen op plaatsen zoals de hippocampus. Zowel (nor)adrenaline als CRH zijn betrokken bij gedragsreacties op stress.
Acetylcholine
Acetylcholine heeft het vermogen om de respons van neuronale netwerken in vele hersengebieden te coördineren. Het is betrokken bij neuronale prikkelbaarheid, de synaptische transmissie, de synaptische plasticiteit en het coördineert de neuronale actie.
Gamma-aminoboterzuur (GABA)
GABA is een belangrijke inhiberende neurotransmitter in het centrale zenuwstelsel. De rol van GABA is goed gedocumenteerd bij stressstoornissen zoals angst, epilepsie en slapeloosheid. Stress verandert de GABA-neurotransmissie. Stress induceert het vrijkomen van CRH en GABA uit de amygdala en hypothalamus.
Dopamine
In een gezond brein zorgt voldoende dopamine ervoor dat het beloningssysteem goed functioneert. Stress beïnvloedt de activiteit van zowel dopaminerge als serotonerge neuronen. Dat heeft effect op het gebied van motivatie, concentratie, geheugen, motoriek en mobiliteit. Het heeft ook invloed op levenslust en geluksgevoel. De ziekte van Parkinson is een neurodegeneratieve ziekte die ontstaat door selectieve degeneratie van dopaminerge neuronen in de substantia nigra (middenhersenen). Daardoor neemt het dopaminegehalte in de hersenen af. Ook aandoeningen als ADHD, depressie en burn-out worden vaak gekenmerkt door een dopaminedeficiëntie.
Serotonine
Stress beïnvloedt de activiteit van zowel centrale dopaminerge als serotonerge neuronen. Interacties tussen serotonine en CRH zijn aangetoond in verschillende delen van de hersenen. Zo verminderen na stress de 5-hydroxytryptamine 1A (5-HT1A) receptoren in verschillende hersengebieden waaronder de hippocampus en de cortex. Andersom geldt dat een verlaagd serotonineniveau de gevoeligheid voor stress verhoogt.
Melatonine
Melatonine wordt gesynthetiseerd uit tryptofaan. Het verbetert de slaapkwaliteit en vermindert de vorming van vrije radicalen. Melatonine zorgt daarbij voor herstel van antioxidantenzymen (SOD, katalase). Serotonine is het tussenproduct bij de melatoninesynthese en wordt in aanwezigheid van serotonine-N-transferase omgezet in N-acetylserotonine, dat verder met behulp van hydroxylindool-o-methyltransferase wordt omgezet in melatonine. Het is dus mogelijk dat serotonerge neurotransmissie een rol speelt bij de beschermende werking van melatonine.
Referenties
1. Kumar A, Rinwa P, Kaur G, et al. Stress: Neurobiology, consequences and management. J Pharm Bioallied Sci. 2013. DOI:10.4103/0975-7406.111818.
2. Picciotto MR, Higley MJ, Mineur YS. Acetylcholine as a neuromodulator: cholinergic signaling shapes nervous system function and behavior. Neuron. 2012. DOI:10.1016/j.neuron.2012.08.036.
Heb jij een tekort aan neurotransmitters? doe dan deze test
Voor een persoonlijke benadering in het aanvullen van tekorten, maak een foto van de uitslag en stuur deze naar het aangegeven 06-nummer. Alie Wouda van Natuurpraktijk AURORA zal je begeleiden en, bovendien, raad ik een verrijkende cursus mindfulness aan. Ontdek samen met Alie Wouda het pad naar balans en welzijn.
Veder adviseer ik een cursus mindfulness te doen: Cursus:
Alie Wouda van Natuurpraktijk AURORA
- Appen voor al uw vragen?
- Of een afspraak maken?
